Para kavramı yüzyıllar içinde takastan altına, kâğıt banknotlardan bugün kullandığımız plastik kartlara kadar devasa bir evrim geçirdi. Gelişen teknolojik sistemler sayesinde nakit kullanımının da son yıllarda azaldığını söyleyebiliriz. Tabii ki hâlâ kullanımı çok fazla ancak gün geçtikçe azalıyor.
Peki dijitalleşme bu kadar hızlı ilerlerken nakit paranın bir gün tamamen kalkması mümkün mü? Bu içeriğimizde nakitsiz toplum kavramı, nakitin gerçekten yok olma ihtimali gibi konuları inceleyeceğiz.
Nakitsiz toplum
Aslında bu “nakitsiz toplum” sıfatına uyacak bazı ülkeler var. İsveç, nakit paranın vedasına en yakın ülkelerden biri. Öyle ki İsveç’te yapılan işlemlerin çok büyük bir çoğunluğu dijital olarak gerçekleştiriliyor. Ülkede kilise bağışlarından sokak satıcılarına kadar her yerde dijital ödeme kabul ediliyor. Verilere göre her 10 satın alımdan yalnızca 1’i nakit.
Bu örnek, teknolojik altyapı hazır olduğunda ve toplum bu hıza ayak uydurduğunda fiziksel paranın eksikliği gündelik hayatta pek de hissedilmeyeceğinin göstergesi. Ancak bazı riskleri de beraberinde getiriyor. Bu yüzden de İsveç ve benzeri ülkelerde nakit para tamamen kalkmış değil. Az da olsa hâlâ kullanımda ve dolaşımdalar.
Tamamen dijitalleşmeye geçmek nasıl avantajlar sunar?
Nakitsiz bir sistemin en büyük artısı şeffaflık. Dijital her işlemin bir izi olduğu için kayıt dışı ekonomiyle mücadele, vergi kaçakçılığı ve kara para aklama gibi suçlar çok daha zor hale gelecektir. Aynı zamanda istediğiniz an telefonunuzdan ödeme yapabilmeniz nedeniyle büyük bir kolaylık sağlayacaktır. Ayrıca devletler için kâğıt para basmak, bunları korumak ve lojistiğini sağlamak ciddi bir maliyet yükü olduğu için masrafları azaltacaktır.
Nakit parayı bırakmanın riskleri neler?
Maalesef nakitsiz sistem, ciddi riskleri de beraberinde getirebilir. Tamamen dijital bir düzende, siber saldırılar veya geniş çaplı elektrik kesintileri hayatı bir anda durma noktasına getirebilir. Bir problem olduğunda, sistemler çöktüğünde, erişim sağlanamadığında insanlar paralarını kullanamayacak hâle gelebilir ve âdeta kaos çıkabilir. İşte burada nakit ihtiyacı gerçekten hissedilir.
Ayrıca finansal gizlilik konusu da var. Attığınız her adımın, aldığınız her kahvenin dijital bir kaydının olması, bilim kurgu hikâyelerini aratmayan distopik bir gözetleme toplumu riskini doğuruyor. Bu da özgürlük kısıtlayıcı bir ortamın oluşmasına neden olabilir. Bunlar dışında internete veya akıllı cihazlara erişimi kısıtlı olan yaşlılar ya da düşük gelirli kesimlerin zorluklar yaşayabileceğini de unutmamak gerekiyor.
Peki gerçekten nakiti bırakabilir miyiz?
Sonuç olarak, nakit paranın tamamen ortadan kalkması teknik olarak mümkün olsa da, bunun dünya genelinde kısa sürede gerçekleşmesi pek olası değil. Nakit paraya günümüzde hâlâ ihtiyaç var. Getirdiği riskler de şimdilik bunun gerçekleşme ihtimalini azaltıyor. Sadece tıpkı İsveç gibi nakitin iyice azaldığı ancak var olmaya devam ettiği sistemleri yakında görebiliriz. Tabii ki gelişen teknoloji ile uzak bir gelecekte, bundan on yıllar sonra nakitin tamamen ortadan kalkma ihtimali kaçınılmaz bir son gibi gözüküyor.