Dünya genelinde iki büyük savaşın-yıkımın ardından 26 Haziran 1945 tarihinde imzalanan Birleşmiş Milletler (BM) Antlaşması’yla kurulan BM’ye ne oluyor? İki kutuplu bir dünyanın uluslararası hukuk ve kurallara bağlanan “uzlaşısı” olarak kabul edilmesinin yanında, kişilerin yurttaşı oldukları devlete karşı haklarının da belirleyicisi, sağlayıcısı olan BM’nin çatısının kiremitleri uzun bir süreden beri tek tek kırılıyordu. Bugünlerdeyse duvarları yıkılmak isteniyor. BM’nin Gazze’de yaşanan insanlık dramında bir defa daha görünür hale gelen/getirilen işlevsizliğinin ardından bir alternatif olarak hızla gündeme taşınan “Gazze Barış Kurulu” ve hemen ardından iki ay kadar sonra bu kurulun bir üst yapısı olarak şekillendirilen “Barış Kurulu” kurulması yönündeki faaliyetleri görmezden gelmemek gerekiyor. Geçtiğimiz hafta başlayan ve halen devam etmekte olan Rojava ablukasıyla, Ortadoğu’da yeni bir Gazze faciası yaşanması riskine rağmen, konunun Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin (BMGK) ve BM’nin gündeminde olmamasını da benzer biçimde değerlendirmek doğru olacaktır.
Gazze Barış Kurulu
Söz konusu Kurul, ilk defa “Gazze Barış Kurulu” adıyla; 7 Ekim 2023’te Hamas’ın İsrail’e saldırısının ardından başlayan ve İsrail’in yerleşimci sömürgecilik ve soykırım uygulamalarıyla iki yıldan fazla süren savaşın ardından barış planının bir parçası olarak; Eylül 2025 tarihinde ABD (Trump) tarafından BMGK’ye önerildi. “Gazze Barış Kurulu”, BMGK’nin hayır oyu kullanılmayan 17 Kasım 2025 tarihindeki toplantısında 15 üyesinden 13’ünün evet, iki (Çin ve Rusya) üyesinin çekimser oyuyla 2803/2025 no’lu kararı olarak onaylandı. Onların cümleleriyle kuruluş amacı; “çatışma sonrasında Gazze Bölgesi’nde istikrarı teşvik etmek, güvenilir ve yasal yönetimi oluşturmak, bölgenin yeniden inşası ve ekonomik sorunların çözümlenmesi ile çatışmalardan etkilenen ya da tehdit altındaki bölgelerde kalıcı barışı sağlamak” olarak özetlenebilir.
Barış Kurulu
“Gazze Barış Kurulu”nun, hem öneri hem de BMGK’deki kabulünün ana gerekçesi Gazze Bölgesi’nin yönetimi, yeniden inşası ve ekonomik sorunların çözümlenebilmesinin sağlanması olmasına karşın, Trump 15 Ocak 2026 tarihinde “Gazze Barış Kurulu”nu, “Barış Kurulu (Board of Peace)” olarak adlandırdı ve öneri gerekçesini tamamen kişiselleştirerek “BM bana hiç yardım etmedi” olarak açıkladı. Önemli çoğunluğu Trump’ın farklı zamanlarda kamuoyuna yönelik açıklamalarına dayalı olarak “Barış Kurulu”nun BMGK’nin yerini alabileceği, Gazze Bölgesi’yle sınırlı olmayacağı, kalıcı üyelik için ülkelerden bir milyar dolar talep edeceği, kendisinin ömür boyu üye olan tek kişi olacağı ve yönetim kuruluna danışmadan kararlar alabilmeyi ve uygulamayı planladığı basında sıkça yer aldı. Böylece dünya kamuoyu iki ayrı barış kurulunun oluşturulmakta olduğunu öğrenmiş oldu.
Taraf olan ülkeler
ABD yönetimi tarafından “Barış Kurulu”na davet edilen ülkelerden Arnavutluk, Arjantin, Azerbaycan, Bahreyn, Belarus, Birleşik Arap Emirlikleri, Bulgaristan, Endonezya, Ermenistan, Fas, Kanada, Katar, Kazakistan, Kosova, Macaristan, Mısır, Moğolistan, Özbekistan, Pakistan, Paraguay, Suudi Arabistan, Türkiye, Ürdün ve Vietnam daveti kabul edeceklerini açıkladı. Büyük bölümü de her biri kendine özel içerikte olduğu bilinen sözleşmeyi imzalayarak Kurul’a katıldı. Ancak, bu ülkelerden Azerbaycan, Ermenistan, Fas, Kosova, Moğolistan, Özbekistan, Pakistan ve Ürdün vatandaşlarının ABD’ye girişine yönelik kısıtlamalar söz konusu. Daveti açık bir biçimde reddeden ülkeler de var. Fransa, Norveç, İspanya, İsveç ve İtalya bunlardan bazıları.
Davos’ta Gazze için Barış Kurulu imza töreni
22 Ocak 2026
Yürütme kurulları ve üyeleri
Öte yandan hem “Barış Kurulu” hem de “Gazze Barış Kurulu” ile ilgili gelişmeler oldukça hızlı biçimde devam ediyor. ABD’li yetkililer tarafından yapılan açıklamalara göre; “Barış Kurulu”nun yürütme kurulu üyeleri arasında ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Trump’ın elçisi Steve Witkoff, Trump’ın damadı Jared Kushner, eski İngiltere Başbakanı Tony Blair, Apollo Global Management CEO’su Marc Rowan, Dünya Bankası Başkanı Ajay Banga, Trump’ın ulusal güvenlik danışman yardımcısı Robert Gabriel ve 2015-2020 tarihlerinde BM Ortadoğu Barış Süreci Özel Koordinatörü olarak görev yapan Nickolay Mladenov bulunuyor. Afron Enterprises isimli offshore şirketinin sahibi olduğu da bilinen Mladenov’un yürütme kurulunun günlük işlerini takip eden temsilcisi olarak görev yapacağı açıklandı. Bu kişilerin özgeçmişleri nasıl bir yapı kurulmak istendiği ve ABD kapitalizminin dünya için nasıl bir gelecek kurgusuna sahip olduğu konusunda önemli ipuçları veriyor.
ABD’li yetkililer ayrıca aralarında “Barış Kurulu” yürütme kurulu üyelerinin de olduğu “Gazze Barış Kurulu” yürütme kurulu üyelerini de açıkladı. Steve Witkoff, Jared Kushner, Tony Blair, Marc Rowan ve Nickolay Mladenov her iki kurulda da yer alan üyeler. Bunlarla birlikte, Birleşik Arap Emirlikleri Uluslararası İşbirliğinden Sorumlu Devlet Bakanı Reem Al-Hashimy, Hollanda Başbakan Yardımcısı ve Maliye Bakanı Ortadoğu uzmanı Sigrid Kaag, İsrailli iş insanı Yakir Gabay, Katarlı diplomat Ali Al-Thawadi, Mısır Genel İstihbarat Teşkilatı Başkanı Hassan Rashad ve Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın “Gazze Barış Kurulu” yürütme kurulunda yer alacağı duyuruldu. Ancak, “Gazze Barış Kurulu”nun ne zaman çalışmaya başlayacağı ve yürütme kurulu üyelerinin görevleri hakkında henüz bir açıklama yapılmadı.
Kasım 2025’de BM’de yaşananlar
“Gazze Barış Kurulu”nun kuruluşu, ABD tarafından daimî üyesi olduğu BMGK’ye önerildi. Diğer iki daimî üye Birleşik Krallık ve Fransa ile o tarihte geçici üye statüsünde olan on ülkenin tümü tarafından evet oyu verildi. Yalnızca iki daimî üye (Çin ve Rusya) tarafından çekimser oy kullanıldı. Esas olarak BMGK üyesi hiçbir üye ülkenin hayır oyu kullanmadığı, karşı çıkmadığı- reddetmediği “Gazze Barış Kurulu” kuruluşunun bu şekilde kabul edilmesi özel bir öneme sahip. Kurul’un daha yapısı, görevleri ve üyeleriyle ilgili resmî herhangi bir adım atılmadan BGGK üyeleri dışındaki ülkelerin de desteği ve katılımıyla başka bir yapının, “Barış Kurulu”nun ortaya çıkması çok daha büyük bir öneme sahip. Peki bu yaşananlar ne anlama geliyor?
Kapitalizmin krizleri
Kapitalizmin bir süredir içinde bulunduğu ekonomik ve siyasi krizin, kapitalist neoliberal politikaların ve bunları hayata geçirebilmek için atılmış siyasi adımların devam etmesi ve bu yöndeki ısrarla çözüme kavuşturulamayacağının kararı verilmiş görünüyor. Kapitalizmin 70’li yıllardaki yapısal krizine bir çare olarak gündeme gelen ve 80’li yıllardan itibaren uygulanmakta olan neoliberal politikalar kapitalizmin içinde bulunduğu hem ekonomik hem de siyasi krize merhem olma özelliğini yitirdi, artık böylesi bir özellik taşımıyor. O nedenle, ulusötesi sermeye sahiplerinin uzun bir zamandır bir bütün olarak “dünya kapitalizmi”nin varlığından, “batı kapitalizmine” oradan da “ABD kapitalizmine” kadar daralan bir ölçekte krizlerine çözüm arayışına yönelik uğraşlar yoğunlaştı.
Sermaye sahiplerinin görünür olmama tercihi
Dünya 21. yüzyılın ikinci çeyreğine; neredeyse 15 yıl kadar önce rafa kaldırılmış Evrensel İnsan Hakları Bildirgesi’nin fiilen yokluğunun yanı sıra, yerleşimci sömürgeciliğin ve soykırımın yeniden yaşandığı ve yaşanacağına yönelik koşulların devam ettiği, egemen bir devletin seçilmiş başkanının başka bir devlet tarafından kaçırıldığı, bir ülkeye ait petrol tankerlerinin başka bir ülke tarafından alı konulduğu, sefer halindeki teknelerin mürettebatıyla birlikte sistematik bir biçimde batırıldığı, dünyanın en büyük adasının üzerinde yaşayanların karşı çıkışları dahi görmezden gelinerek başka bir devlet tarafından el koyulmaya çalışıldığı vb. 50-40 yıl önce akıllara dahi gelmeyecek koşullarda girdi. “Haydut devlet” ABD, Trump’ın yüzüyle böylesi “yeni” bir dünya düzeninin “hukukunu” oluşturmaya başladı bile. Oluştururken diğer ülkelerden doğrudan ve/veya dolaylı destek almayı da ihmal etmeden. Ancak, bunlar yaşanırken “yeni düzene” esas gereksinimi olan sermaye sahipleri görünür olmamayı başarıyor. Yaşananların devlet başkanlarının-yöneticilerinin üzerinden “kişisel” bir meseleymiş gibi algılanmasını istiyor. Bunu ustaca bir biçimde de başarıyor. Tartışmalar, neredeyse yalnızca Trump ve diğerleri üzerinden yürütülüyor.
Daha da geç olmadan
BM’ye yönelik operasyon da dünya geneli için yazılıp, uygulanmaya çalışılan “yeni” hukukunun hayata geçirilmesi amacını taşıyor. BM’nin resmî olarak da dağılması kapitalizmin krizini aşabilmesi için önemli bir adım olacak. Dünya yönetimi “insani” hukuktan, haydutluk hukukuna geçecek. Ne insanın ne emeğin ne emekçinin ne kadının ne çocuğun ne doğanın ne hayvanların …, sermayenin varlığı ve kârlılığı dışında herhangi bir şeyin önceliği ve önemi kalacak. O nedenle, BM üzerinden hayata geçirilmeye çalışılan her bir şeyin farkında olmak, takip edebilmek, toplumun tüm kesimlerini bilgilendirmek ve dünya genelinde halkların, işçi sınıfının, toplumsal hareketlerin ortak konusu ve karşı çıkışının öznesi olmasını sağlayabilmek gerekiyor. Zaman, enternasyonalist örgütlenme ve mücadele zamanı…
Prof. Dr. Onur Hamzaoğlu’nun bianet’te yayımlanan tüm yazılarını görmek için tıklayın.
(OH/TY)