Politika Servisi
Suriye’de cihatçı HTŞ güçlerinin kazanımlarına verilen destek ve ABD-İsrail eksenli yeni dünya düzenine uyum, Ankara’nın bölgesel rolünü öne çıkarırken, iç siyasette de rejimin ömrünü uzatma stratejisine dönüştürülüyor. Erdoğan, “Türkiye kutup başlarından biri olacak” diyerek milliyetçi söylemle emperyalist işbirliğini meşrulaştırmaya çalışsa da, uzmanlar bu açıklamaları Türkiye’nin gerçek bir bağımsız güç olmadığının ve ABD’ye bağımlılığının göstergesi olarak değerlendiriyor.
ABD Başkanı Donald Trump yönetimiyle birlikte emperyalist saldırganlık yeni bir evreye girerken, Venezüella’dan Suriye’ye uzanan hatta yaşananlar bu yeni yönelimin ipuçlarını taşıyor.
Emperyalizmin bölgesel yeniden dizayn arayışlarının hız kazandığı bu koşullarda ise AKP iktidarı bu sürece tam bir teslimiyetle eklemlenmiş durumda.
Saray rejimi, ABD’nin yeni planlarıyla uyumlu dış politikasını iç siyasette “büyük başarı” olarak sunmaya çalışıyor. Özellikle Suriye’de emperyalistlerin desteğiyle alanını genişleten cihatçı HTŞ güçlerinin kazanımlarına verilen açık destek, iktidarın bölgedeki rolünü bir kez daha gözler önüne serdi.
Trump yönetiminden meşruiyet dilenen, emperyalizmin yeni planlarına eksiksiz uyum gösteren iktidar, buradan elde ettiği kazançla iç siyasette tıkanan rejimi gerici bir dönüşümle kalıcılaştırmayı hedefliyor. Muhalefete yönelik artan baskılar, “Terörsüz Türkiye” başlığı altında yürütülen süreç ve dış politikadaki adımlar bu bütünlüklü stratejinin parçaları olarak öne çıkartılıyor. AKP iktidarı, bu tabloyu hem dış politikada bir “etki alanı genişlemesi” hem de içeride rejimin ömrünü uzatacak bir hamle olarak pazarlıyor.
AKP’li Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Ankara’da düzenlenen “Türkiye Girişimci İş İnsanları Konfederasyonu 7. Olağanüstü Genel Kurulu”nda yaptığı konuşma ise bu yönelimin en açık ifadelerinden biri oldu. Erdoğan konuşmasında, “Mandacı ekonomistlere asla kulak vermeyin. Türkiye bu süreçten en kazançlı çıkan ülkeler arasında yerini alacak. Yeniden şekillenen dünya düzeninde kutup başlarından birisi inşallah Türkiye’miz olacak” sözleriyle, emperyalistlerle kurulan işbirliğini milliyetçi ve hamasi bir söylemle meşrulaştırmaya çalıştı.
Ancak Erdoğan’ın bu açıklamaları, iddia edildiği gibi “bağımsız bir güç” olma hedefinden ziyade, ABD-İsrail eksenli yeni dünya düzeninde kendine biçilen role razı olunduğunun da açık bir göstergesi oldu. Ankara’dan yükselen “liderlik” açıklamalarının aksine tarif edilen misyon ABD’nin Güvenlik Strateji Belgesine uyumlu olarak Trump’ın çerçevesi dahilinde kaldı.
Suriye başta olmak üzere bölgede kurulmak istenen gerici rejimler zincirinde Türkiye’ye düşen göreve talip olan Saray rejimi, bu pozisyonu iç politikada bir başarı anlatısına dönüştürme çabasına girişti.
Erdoğan’ın sözlerine ilişkin konuşan Emekli Diplomat Engin Solakoğlu, “Davos’taki o rezalete imza atan hiç kimse dünyadan, insanlıktan, kutuptan filan bahsedemez. Bir halkı göz göre göre soykırıma uğratan bir girişim ve onun, o girişimin üzerine kurulan bir yapıya yani köpekbalığı gibi atlayıp orada imza atan insanların kutuptan bahsetmeleri… Kutup değil, kubur olur ancak” dedi.
ABD’DEN BAŞKA SIĞINAKLARI KALMADI
Erdoğan’ın sözlerinde gerçekçi bir ifade olmadığının ve emperyalizm ile ilişkisinden kaynaklandığının altını çizen Solakoğlu, “Ben bu yüzden Erdoğan’ın “kutup başıyız” ifadesine ciddi jeopolitik bir yorum yapmakta gerçekten zorlanırım. Buna inanan varsa afiyet olsun diyeceğim. Ama şu açık; 2023 yılından itibaren özellikle, AKP Türkiye’de halk desteğini kaybederek zayıfladığı yıldan itibaren, artık ABD’den başka, Batı’dan başka sığınacak hiçbir yeri kalmadı. 2025 başından itibaren, Trump geldikten sonra da bu eğilim iyice keskinleşti ve artık Trump… Trump’ın ayağının turabı durumundalar.
Bakın Davos’a 20 ülke katılmış. Yani hepsi birbirinden pespaye diyebileceğim ülkeler. Erdoğan’ın ise nedir dünyaya sattığı şeylerden biri? „Filistin aşağı, Filistin yukarı.“ Aynı anda Filistin’de çocuğu öldüren adamla aynı yere gitti. Bunu artık yorumlayabilecek bir durumda değiliz. Kendi söylediklerini artık herhalde kendisi dinliyordu. Zira bu halktan destek alamayacağı artık çok açık. Dolayısıyla Amerika’dan destek alması lazım diye düşünüyorum.
Yeni bir dünya düzeninin henüz tam anlamıyla ortaya çıkmadığını belirten Dış Politika Yazarı Semih İdiz, iktidarın bu tavrını da rol arayışı olarak değerlendirdi. İdiz, “Tam olarak yeni bir bir emperyalist düzenden bahsedemiyoruz. Daha çok bugün bu arayışın emarelerini görüyoruz” dedi. İdiz şöyle konuştu: “Çünkü şu anda siz de görüyorsunuz ki kapitalist ülkeler birbirlerinden çatışıyorlar, çarpışıyorlar. Yeni bir dünya düzeni de henüz ortaya çıkmış değil. Şu anda bir belirsizlik var dünyanın geleceğinde ve tehlikeli bir aşamadan geçiliyor. Yani hiç daha önce görülmemiş şeyler yaşanıyor. Birleşmiş Milletler sistemi yıkılıyor, bunun yerine ne konacak o belli değil.
Avrupa kendi güvenliğini sağlayabilecek mi? Sağlarsa Türkiye’ye nasıl bir rol düşecek? Bu önemli. Türkiye’nin rolü belirsiz ama Avrupa kendisini toparlayabilirse güvenlik açısından, bu Türkiye’ye ilerde yeni roller verebilir. Yani kartların nasıl düşeceğini önce bir görmemiz lazım ki Türkiye’nin ne yapabileceği ortaya çıksın. Ama şu anda fırtınalı sulardayız.”
∗∗∗
ANKARA OYUN KURUCU OLAMADI
Doç. Dr. Sinem Arslan:
Erdoğan’ın söylemi bir dış politika tespiti değil, aslında iç siyasete dönük. Bunu iç siyasette toplumun son derece tepkili olduğu konuları kapatma çabası olarak okunmalı. Sorun AKP’nin dış politikada da ciddi bir çöküş yaşaması ve bu çöküşün bedelini Türkiye’nin önümüzdeki yıllarda ödeyecek olması.
AKP’nin Kıbrıs politikası, Orta Asya ülkelerinin Kıbrıs Cumhuriyet’inde büyükelçilik açması ile çöktü. Bu karar yıllardır Orta Asya ülkeleri ile Türk Devletleri Teşkilatı çatısı altında bir araya gelen Türkiye’nin Orta Asya siyasetinin de çökmesi demek. Keza Doğu Akdeniz de yıllardır süregelen sondaj yapma hedefi uluslararası hukukta ciddi tartışma konusu. Ukrayna Savaşı sonrası değişen güvenlik dengeleri Türkiye’yi de savunma sanayisine yapılan yatırımlarla önemli bir aktör haline getirdi.
Doç. Dr. Sinem ArslanAkademisyen
Bugün Suriye’de yaşananlar Türkiye’nin değil, ABD’nin bölgesel çıkarları etrafında şekilleniyor. Haliyle, Türkiye dış politikada bir oyun kurucu olmaktan ziyade, masada var olan ama yön belirleyen ya da kuralları koyabilen konumda değil. “Dünya beşten büyüktür” söylemi önemli ama AKP bunun içini dolduran bir dış politika ortaya koyabilmiş değil.