Ümit Güçlü
Yeni yıla girerken birçok şehir kar altında. Kimi yollar kapalı, kimi kentlerde tiyatro salonları yok; kimi izleyicilerse yalnızca mesafeler yüzünden sahneden uzak. Ama tiyatro, her zaman bir yolunu bulur. Bazen bir sahne ışığıyla, bazen tek bir monologla, bazen de bir YouTube linkiyle…
Bu günlerde dışarı çıkamayanlar, bulunduğu yerde tiyatroya erişimi olmayanlar ya da sahnenin sıcaklığını özleyenler için küçük ama kıymetli bir keşif önermek istiyorum: Tiyatromuzun usta ismi Genco Erkal’ın YouTube’da yer alan oyunları. Erkal’ın yıllar boyunca sözü, bedeni ve hafızayı bir araya getiren sahne dili; yalnızca bir oyun izleme deneyimi değil, aynı zamanda tiyatromuzun yakın tarihine tanıklık etme imkânı sunuyor.
Elbette tiyatronun asıl yeri sahnedir; canlılığı, nefesi ve o anın bir daha tekrarlanmayacak oluşuyla. Ama bazen koşullar izin vermez. İşte tam da bu anlarda, kayıtlar yalnızca bir alternatif değil, aynı zamanda bir bellek işlevi görür. Hem iyi tiyatro izlemek hem de tiyatromuzun belleğinde silinmez izler bırakmış bir ustayı yeniden hatırlamak, onunla yeniden buluşmak için değerli bir fırsat.
Bu nedenle hem iyi tiyatro izlemek hem de tiyatromuzun belleğinde silinmez izler bırakmış bir ustayı yeniden hatırlamak, onunla bir kez daha buluşmak için kıymetli bir fırsat sunuyor.
AZİZ NESİN’LE “NEREYE GİDİYORUZ?”
Genco Erkal’ın tiyatro yolculuğunda Aziz Nesin’in yeri ayrı. “Nereye Gidiyoruz?”, Nesin’in öykü, şiir, masal, taşlama ve köşe yazılarından derlenen bir oyun. Uyarlayan, yöneten, oynayan ve sahne tasarımını üstlenen isim yine Genco Erkal.
Dostlar Tiyatrosu’nun 2011 tarihli bu yapımı, Aziz Nesin’in ironisini, öfkesini ve mizahını sahneye taşırken bugün hâlâ geçerliliğini koruyan sorular soruyor. Müziklerde Arif Erkin, giysilerde Özlem Kaya, Karagöz tasvirlerinde Haluk Yüce’nin imzası var. Oyun, Nesin Vakfı’ndan alınan haklarla sahnelenmiş ve YouTube’a Selçuk Metin tarafından hazırlanmış.
Youtube link: https://www.youtube.com/watch?v=dIosXnSPPOI&t=380s
MARX SAHNEYE DÖNERSE…
“Marx’ın Dönüşü”, Dostlar Tiyatrosu’nun 2008 tarihli yapımlarından.
Sahneye dönen yalnızca Karl Marx değil; onunla birlikte eşitsizlik, sömürü, yabancılaşma ve kapitalizmin bugünkü hâli de izleyicinin karşısına çıkıyor. Genco Erkal’ın hem oyuncu hem yorumcu olarak metne kattığı derinlik, oyunu bir tarih anlatısından çok canlı bir tartışmaya dönüştürüyor.
Youtube: https://www.youtube.com/watch?v=YKRBvoZC7p4&t=862s
YALINAYAK SOKRATES: SORGULAMANIN SAHNEDEKİ HÂLİ
“Yalınayak Sokrates”, Genco Erkal’ın düşünceyle kurduğu tiyatronun en güçlü örneklerinden biri. Oyunda geçen şu sözler, yalnızca sahnede değil, bugün sokakta, okulda, ekranda yankılanıyor:
“Araştırmadan, soruşturmadan yaşayacaksak… Eleştirmeden, sorgulamadan yaşayacaksak, değmez be! Nedir böylesi bir yaşam?”
Bu oyun, tiyatronun yalnızca bir sanat değil, bir düşünme alanı olduğunu bir kez daha hatırlatıyor.
Youtube link: https://www.youtube.com/watch?v=6y72G0ITiUc&t=418s
CAN YÜCEL’DEN “CAN”
“Can”, Can Yücel’in şiirlerinden uyarlanan, Genco Erkal’ın yazarlık, oyunculuk ve rejiyi bir arada yürüttüğü özel bir çalışma. Sahne donatımı Su Yücel’e ait olan oyun; Afife Tiyatro Ödülleri, Sadri Alışık ve Avni Dilligil ödülleriyle taçlandırılmış bir yapım. Şiirin sahnede nefes aldığı, sözün bedenle buluştuğu nadir örneklerden biri.
Youtube: https://www.youtube.com/watch?v=cAyZzCgvSjM&t=1062s
BİR YARIŞMA, BİR ELEŞTİRİ: “YARIŞMA”
Laurent Baffie’nin yazdığı, Umur Bugay’ın uyarladığı “Yarışma”, televizyon kültürüne sert ve ironik bir bakış sunuyor. Yönetmen koltuğunda yine Genco Erkal var. Oyunda Ziya Kürküt, Zeynep Irgat, Şebnem Özinal ve Erdem Akakçe gibi isimler yer alıyor. Eğlenceyle şiddetin, reytingle insan onurunun iç içe geçtiği bir dünyayı sahneye taşıyan oyun, bugün hâlâ ürkütücü derecede tanıdık.
Youtube: https://www.youtube.com/watch?v=gjXwqroegUI&t=1002s
EVDEN SAHNEYE
Genco Erkal’ın YouTube’da erişime açılan bu oyunları yalnızca birer kayıt değil; Türkiye tiyatrosunun belleği.
Unutmamak gerekir ki Tiyatronun asıl yeri sahnedir. Oyuncuyla izleyicinin aynı havayı soluduğu, nefesin nefese karıştığı, sözün salonda yankılandığı o anın yerini hiçbir ekran tutamaz. YouTube kayıtları, ancak olağanüstü koşullarda kar, uzaklık, imkânsızlıkbirer geçici durak olabilir. Tiyatro, esasen canlıdır; göz göze gelmeden, aynı anda susup aynı anda gülmeden eksik kalır. Ama bu kayıtlar, bir başka anlam daha taşır: yitirdiğimiz ustaların sesini, bakışını, sahnedeki varlığını yeniden hatırlamak. Artık aramızda olmayan ya da sahneden çekilmiş tiyatro emekçilerinin oyunlarını yeniden izlemek, yalnızca bir nostalji değil; tiyatro belleğini canlı tutmanın, bir geleneği bugüne taşımanın da yoludur. Bu yüzden hava koşulları dışında tiyatro her zaman sahnede izlenir; ama sahneye gidemediğimiz anlarda, bu kayıtlar bize hem tiyatronun ruhunu hem de ustalarımızı yeniden anımsatır.
Yeni yılın ilk günlerinde, sahneye gidemeyenler için sahne eve getirip ve o sahnede, hâlâ dimdik duran bir ustayı Genco Erkal’ı anmak istedik.